Dâsitân

Bir adamın Smayıl adında bir oğlu vardır. Smayıl, nefesi hak olan, Allah yolunda yürüyen biridir. Bu delikanlı bir gün çeşme başında yaşlı bir kadının bardağını kırar. Duruma çok üzülen yaşlı kadın "Çok güç bela çekesin de, keç muradına eresin." diye beddua eder. Bu bedduayı alan Smayıl evinin yolunu tutar. Bir gece rüyasında kendisine "İsmikan Sultan" gösterilir. Smayıl kızı görünce kendinden geçer ve şiir söylemeye başlar.  Hüseyin Araslı

Bir gün Hacı Bayram'a bir düzenbaz kadın: "Babamın ruhu için bize gelip Kur'an-ı Kerim oku." der. Hacı Bayram-ı Veli'nin de gençlik zamanlarıymış. "Ne olacak, davete icabet edeyim." deyip düzenbaz kadının evine gitmiş. Hacı Bayram Kur'an-ı Kerim'den bir aşr-ı şerif okuduktan sonra o Züleyha gibi fitneci kadın yanına gelip "Ah canım! Nedir bu sende olan kaşlar, ah nedir bu sende olan şekilli çene, nedir o kirpikler, nedir o kudret eliyle damgalı ahu

Bir gün Oğuz otururken üstüne düşman geldi. Vakit geceydi. Oğuz ürktü göçtü. Oğuz'dan Aruz Koca da kaçıp giderken oğlancığını düşürdü. Oğlancığı bir aslan bulup götürdü, besledi. Zamanla Oğuz yine gelip yurduna kondu. Bir gün Oğuz'dan bir at çobanı aslana benzer bir insanın atlara saldırdığını haber verdi. Aruz Koca bunun kendi oğlu olabileceğini söyledi. Oğuz beyleri aslanın yatağına gidip oğlanı buldular. Aruz oğlunu tanıdı, alıp evine getirdi.

Bayındır Han kara yerin üzerine ak otağını dikmiş, ipek halıları döşetmiş, İç Oğuz, Dış Oğuz beylerini sohbete toplamıştı. Yeme içme var idi. Bayındır Han'ın veziri Kazılık Koca şarabın keskininden içip içki başına vurunca Hanlar Hanı'nın önünde dizinin üzerine çöktü, akın diledi. Bayındır Han izin verdi. Nereye istersen git, dedi. Kazılık Koca erlerini, teçhizatını yanına aldı, yola çıktı. Çok dağlar, tepeler geçti.

Bir gün bir tanıdığı Sokrates'in yanına gelip "Arkadaşınla ilgili ne duyduğumu biliyor musun?" diye sordu. Sokrates "Bir dakika bekle. Bana o duyduğunu söylemeden önce senin küçük bir testten geçmeni istiyorum. Buna üç filtre testi deniyor." dedi. Adam merakla "Üç filtre testi de ne?" diye sordu. Sokrates cevap verdi. "Arkadaşım hakkında bana söylemek istediklerini filtrelemeye yarayacak bir test.

Oğuz zamanında Kanglı Koca derler bir er vardı. Kanglı Koca'nın Kan Turalı adında yiğit bir oğlu vardı. Kanglı Koca oğlunu artık evlendirmek isterdi. Ancak oğul Kan Turalı öyle bir kız isterdi ki kendisi yerinden kalkmadan kız kalksın, kara koç atına binmeden kız binsin, kanlı kafir eline varmadan kız varsın, baş getirsin. Kan Turalı bu isteklerini babasına bildirince babası "Oğul kız görmek senden, mal rızk vermek benden diyerek"

Oğuz ilinde Duha Koca Oğlu Deli Dumrul derler bir er vardı. Suyu akmayan kuru bir çayın üstüne köprü yaptıran Deli Dumrul, geçenden otuz üç akçe, geçmeyenden döve döve kırk akçe alırdı. Bunu yapmasının sebebi erliğini, bahadırlığını ispatlamak, ününü artırmaktı. Bir gün köprüsünün yanına konan bir bölük obadan ağlama sesleri duydu. Varıp yanlarına yetişti. "Niye gürültü ediyorsunuz" diye onlara çıkıştı. "Bir yiğidimiz öldü, onun için ağlayıp feryad ediyoruz." dediler.